Kościół parafialny w Gąbinie to świątynia, która przeszła przez ogień – dosłownie. Obecna budowla z lat 60. XX wieku stoi na fundamentach neogotyckiego kościoła sprzed wojny, który hitlerowcy rozebrali cegła po cegle. Historia tej świątyni to opowieść o uporze i wierze mieszkańców małego mazowieckiego miasteczka, którzy trzykrotnie odbudowywali swój kościół po kolejnych kataklizmach.

Dla kogoś przejeżdżającego przez Gąbin to przede wszystkim charakterystyczna sylwetka z 40-metrową wieżą widoczną z daleka. Z bliska widać nowoczesną bryłę z lat 60., która zaskakuje solidnością wykonania i przemyślaną architekturą.

Kościół który trzykrotnie powstał z popiołów

Parafia w Gąbinie istnieje prawdopodobnie od XII wieku – pierwszy pleban, niejaki Gismar, wspominany jest już w 1222 roku. To czyni ją jedną z najstarszych w regionie płockim. Pierwsza murowana świątynia powstała z fundacji książąt mazowieckich w XV wieku jako jednonawowa budowla z sześcioma ołtarzami i rzeźbioną amboną.

Pierwszy dramat przyszedł w 1834 roku, tuż po powstaniu listopadowym. Pożar z sąsiednich domów przerzucił się na kościół i znacznie go uszkodził. Odremontowano go, przekształcono w 1862 roku, ale to nie był koniec zmian. Na początku XX wieku powstał pomysł budowy zupełnie nowej świątyni według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego – architekta znanego z wielu realizacji sakralnych.

8 marca 1913 roku stary kościół spłonął doszczętnie. Paradoksalnie zmobilizowało to parafian do wytężonej pracy. W latach 1913-1934 wyrosła imponująca neogotycka świątynia z 60-metrową wieżą, którą przy dobrej widoczności można było dostrzec nawet ze Wzgórza Tumskiego w Płocku, odległego o kilkanaście kilometrów. Konsekrował ją arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski w 1934 roku.

Ten neogotycki kościół z lat 1913-1934 był jedną z najwyższych budowli w regionie – jego 60-metrowa wieża dominowała nad okolicą i stanowiła punkt orientacyjny dla podróżnych.

Wojna która zabrała wszystko

II wojna światowa okazała się największą tragedią w historii parafii. 26 sierpnia 1940 roku aresztowano księdza proboszcza Władysława Turowskiego i wikariusza Mariana Franciszka Żebrowskiego. Kościół zamknięto. Ale okupant nie poprzestał na tym – w 1942 roku nakazał całkowitą rozbiórkę świątyni.

Do dziś w Gąbinie pamięta się tę hańbę. Hitlerowcy wykorzystali do rozbiórki miejscowych Żydów, łudząc ich obietnicami wolności. Rok 1942 to data, kiedy kościół zniknął z powierzchni ziemi. Pozostały tylko częściowo fundamenty i ból po stracie.

Po wojnie ksiądz prałat Marian Okólski podjął się budowy prowizorycznego kościoła na gruzach poprzedniej świątyni. Ta tymczasowa kaplica służyła parafianom przez 13 lat, do połowy lat 50.

Milenijny dar dla polskiego Kościoła

Obecna świątynia powstała w latach 1957-1966 z inicjatywy księdza proboszcza Stefana Budczyńskiego. Projekt opracował architekt Stanisław Marzyński, który zaprojektował nowoczesną żelbetową konstrukcję wykorzystującą fundamenty neogotyckiego kościoła sprzed wojny.

To nie jest typowa powojenna świątynia. Budowla wraz z przylegającymi salami katechetycznymi została bardzo solidnie wykonana – każdy element pieczołowicie dopracowany. Zamiast próby odtworzenia neogotyckiej formy zdecydowano się na współczesną architekturę, która jednak nie rezygnuje z tradycyjnej wysokiej wieży. Ta ma 40 metrów wysokości i wciąż dominuje nad miasteczkiem.

16 października 1966 roku biskup płocki Bogdan Marian Sikorski konsekrował kościół jako pomnik Sacrum Millennium – dar dla polskiego Kościoła z okazji tysiąclecia chrztu Polski. To nadało budowli szczególne znaczenie symboliczne.

Kościół w Gąbinie jest jednym z nielicznych w Polsce konsekrowanych specjalnie jako pomnik milenijny w 1966 roku – w czasach gdy władze komunistyczne starały się zminimalizować obchody tysiąclecia chrztu Polski.

Co zobaczyć w środku

Wnętrze kościoła urządzane było stopniowo w latach powojennych staraniem kolejnych proboszczów i parafian. Przestrzeń jest jasna, wysoka, z wyraźnie zaznaczoną nawą główną. Żelbetowa konstrukcja pozwoliła na stworzenie przestronnego wnętrza bez nadmiaru podpór.

Nie ma tu przepychu barokowych świątyń ani bogactwa zdobień neogotyckich katedr. Jest za to powojenna surowość połączona z dbałością o detale. Ołtarze, stacje drogi krzyżowej, witraże – wszystko to powstawało przez dziesięciolecia jako efekt zbiorowego wysiłku parafian.

Warto zwrócić uwagę na architekturę samej budowli. Lata 60. XX wieku to okres ciekawych poszukiwań w polskiej architekturze sakralnej – odchodzono od historyzujących form, ale starano się zachować sakralny charakter przestrzeni. Kościół w Gąbinie to dobry przykład tego nurtu.

Dla kogo ta wizyta

To miejsce przede wszystkim dla osób interesujących się powojenną architekturą sakralną i historią lokalnych społeczności. Rodziny z małymi dziećmi raczej nie znajdą tu specjalnych atrakcji – to kościół parafialny, nie muzeum z interaktywnymi eksponatami.

Miłośnicy historii XX wieku docenią dramatyczną opowieść o trzech kolejnych budowlach na tym samym miejscu i wojennej gehenie. Studenci architektury mogą potraktować to jako przykład powojennego budownictwa sakralnego wysokiej klasy.

Osoby planujące szlak po mazowieckich kościołach znajdą tu ważny punkt na mapie – nie ze względu na bogactwo wyposażenia, ale właśnie ze względu na tę niesamowitą historię ciągłości mimo katastrof. W promieniu kilkunastu kilometrów są też inne ciekawe kościoły – w Czermnie, Dobrzękowie czy Szczawinie Kościelnym.

Informacje praktyczne – jak zwiedzać kościół w Gąbinie

Kościół znajduje się przy ulicy Warszawskiej 4 w centrum Gąbina, tuż przy głównej trasie DW577 przechodzącej przez miasto. Nie sposób go przeoczyć – wysoka wieża widoczna jest z daleka.

Zwiedzanie: Kościół jest czynny codziennie, najlepiej odwiedzić go poza godzinami mszy świętych. W dni powszednie msze odprawiane są o 7:00, 17:30 i 18:00. W niedziele i święta o 7:30, 9:00, 10:30, 12:00, 14:00 i 17:00. Wejście do kościoła jest bezpłatne.

Dojazd: Gąbin leży około 25 km na północny zachód od Gostynina i 35 km od Płocka. Dojazd samochodem z Warszawy zajmuje około 1,5 godziny (120 km) trasą przez Sochaczew i Łąck. Parking można znaleźć przy kościele lub na pobliskich uliczkach.

Czas zwiedzania: Samo obejrzenie kościoła to 15-20 minut. Jeśli ktoś chce spokojnie pospacerować po Gąbinie i zobaczyć także Stary Rynek z ratuszem czy pozostałości dawnych fortyfikacji, warto zarezerwować godzinę.

Kontakt: Parafia św. Mikołaja, ul. Warszawska 4, 09-530 Gąbin, tel. 24 277 10 15, email: [email protected]

Gąbin to niewielkie miasteczko, więc nie ma tu rozwiniętej infrastruktury turystycznej. Podstawowe sklepy i punkty gastronomiczne są, ale nie należy oczekiwać szerokiego wyboru restauracji czy hoteli. To raczej przystanek na trasie niż cel całodniowej wycieczki – chyba że łączy się go z odwiedzinami innych miejscowości w okolicy.